In opdracht van DWBP Ontwikkeling BV heeft RAAP in september 2025 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Rijksstraatweg 93 - 99 en 107 te Leersum in de gemeente Utrechtse Heuvelrug (figuur 1).
• Op grond van de onderzoeksresultaten en onder verwijzing naar de doelstellingen, kunnen de volgende uitspraken worden gedaan:
• Het plangebied ligt op de flank van de Utrechtse heuvelrug. Volgens de geomorfologische kaart ligt het plangebied op stuwwalglooiingen, echter is het op basis van archeologisch onderzoek en de geologische kaart aannemelijk dat smeltwaterafzettingen (Laagpakket van Schaarsbergen, Formatie van Drente) in het plangebied aanwezig zijn. Het plangebied is op de bodemkaart niet gekarteerd, maar vermoedelijk zal sprake zijn van hoge enkeerdgronden. De afzettingen zullen dus zijn afgedekt door een esdek.
• Tekenen van bewoning op de Utrechtse Heuvelrug kunnen teruggaan tot het middenpaleolithicum. Uit de omgeving van het plangebied gaan archeologische resten echter terug tot in de bronstijd, mogelijk het vroeg neolithicum. Hierbij heeft bewoning zich op de flank van de stuwwal geconcentreerd en is deze over de eeuwen een lagere ligging op de stuwwal gaan innemen. In het dorp Leersum was bewoning sinds het laat -paleolithicum mogelijk op de hoger gelegen dekzandruggen en -kopjes en smeltwaterafzettingen, maar tot nu toe zijn hiervan
weinig resten teruggevonden.
• De eerste historische tekenen van bewoning in Leersum dateren uit de 14e eeuw, waarbij de kerk van Leersum in 1312 werd benoemd in de dochterkerk van Doorn. Tevens ligt het plangebied ten zuiden van de Via Regia, de huidige Rijksstraatweg, die een verbindingsroute vormde tussen Utrecht en Keulen. Het dorp heeft eeuwenlang weinig veranderingen ondergaan. Op de kadastrale kaart blijkt het plangebied al in gebruik te zijn als landweg en bouwland. In de verdere omgeving waren boerderijen, boomgaarden en woeste landen aanwezig. Pas in de 19e eeuw vond een uitbreiding van Leersum plaats waarbij het plangebied onderdeel werd van het dorp.
• Op basis van de landschappelijke en historische ontwikkeling worden in het plangebied resten van jagers-verzamelaars (laat paleolithicum – mesolithicum) en van landbouwers (neolithicum – vroege middeleeuwen) verwacht. Resten van staatssamenlevingen worden vanaf de 19e eeuw verwacht.
Op basis van de resultaten van het onderzoek blijkt dat in het plangebied (mogelijk) archeologische resten bedreigd worden door de voorgenomen bodemingrepen.
Om de gespecificeerde verwachting aan te vullen en te verfijnen wordt een vervolgonderzoek geadviseerd in de vorm van een inventariserend veldonderzoek door middel van een verkennend booronderzoek. Een dergelijk vervolgonderzoek heeft tot doel de opbouw van de ondergrond, de bodemopbouw en/of bodemverstoringen gedetailleerd in kaart te brengen. Aan de hand daarvan kan d e
in dit bureauonderzoek opgestelde archeologische verwachting worden getoetst en kunnen concrete gegevens worden verzameld over gaafheid en diepteligging van de verwachte archeologische resten.
Dit rapport geeft (selectie)adviezen. Het is aan de bevoegde overheid, de gemeente Utrechtse Heuvelrug, deze al dan niet over te nemen in de vorm van een (selectie)besluit.
