In juli-oktober 2025 is in opdracht van TenneT TSO B.V. door Antea Group een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor Vierverlaten in Hoogkerk (gemeente Groningen). Aanleiding voor het onderzoek zijn de geplande werkzaamheden in het kader van de uitbreiding van het hoogspanningsstation Vierverlaten. Deze uitbreiding betreft meerdere werkonderdelen of deelgebieden, namelijk:
1. Uitbreidingslocatie hoogspanningsstation (nieuwbouwlocatie), oppervlakte circa 87.500 m2
2. Uitbreiding en aanpassing van het hoogspanningsstation binnen de begrenzing van de bestaande stationslocatie, 2 subgebieden (2A en 2B) met oppervlakten (resp.) circa 10.500 m2 en circa 4.600 m2.
3. Ondergronds kabeltracé voor de verkabeling van de bestaande bovengrondse 110 kV-verbinding en aanleg van een ondergrondse hoogspanningsverbinding naar een te bouwen datacenter, 2 subgebieden (3A en 3B) met oppervlakte van (resp.) circa 77.500 m2 en circa 15.000 m2.
4. Te amoveren hoogspanningsmasten (masten 46, 47, 48 en 49), oppervlakte 4 maal ca. 2.500 m2.
5. Tracé voor een watertransportleiding die in het kader van het project moet worden verlegd, tracélengte circa 800 m1. Er wordt tevens een faciliteit gebouwd aan het westelijke uiteinde van de verlegging, oppervlakte circa 1.800 m2.
6. Nieuwbouwgebied van een mast en opstijgpunt tussen het nieuwe ondergrondse 110 kV kabeltracé en het deel van de bestaande bovengrondse verbinding dat behouden blijft. Het zoekgebied bevindt zich rondom de bestaande mast 46 en heeft een oppervlakte van circa 46.500 m2.
Het totaaloppervlak van het plangebied is 250.000 m2 (25 ha).
In het bureauonderzoek is geconcludeerd dat binnen het plangebied een middelhoog verwachtingsniveau geldt voor archeologische resten uit de late ijzertijd, Romeinse tijd, middeleeuwen en nieuwe tijd. Het plangebied ligt grotendeels binnen een archeologische zone zoals vastgesteld in de Cultuurhistorische Waardenkaart van de gemeente Groningen. Binnen het onderzoeksgebied bevinden zich meerdere AMK-terreinen, waaronder huisterpen uit de ijzertijd en middeleeuwen.
Vanaf het laat-paleolithicum werd het gebied rond Hoogkerk bezocht door jager-verzamelaars. In het mesolithicum nam het gebruik van het landschap toe en vanaf het neolithicum begon de overgang naar landbouw en meer permanente bewoning. Tijdens de IJzertijd werden in de regio wierden aangelegd. Hoewel binnen het plangebied zelf geen wierde bekend is, liggen er wel twee in het onderzoeksgebied. Tijdens de Romeinse tijd bleef het gebied buiten het formele rijk, maar er was sprake van indirecte invloed via handel. Romeins aardewerk en gebruiksvoorwerpen in de regio wijzen op contacten met Romeinse handelsnetwerken, terwijl de lokale bewoning grotendeels inheems bleef. De mogelijkheid bestaat dat zich in het plangebied bewoning heeft voorgedaan op terpen die in latere tijd (de middeleeuwen) niet bewoond waren en dus ook in het huidige landschap niet aftekenen als terp. Er is daarmee een archeologische verwachting op overspoelde terpen.
Vanaf de vroege middeleeuwen ontstond bewoning langs het Hoendiep, met een kerk rond 1200. Vierverlaten, gelegen aan het Aduarderdiep, ontleent zijn naam aan vier historische sluizen in de vaart tussen Groningen en Stroobos. Binnen het plangebied is op historische kaarten (Teijsinga, Hottinger en de kadastrale minuut) geen bebouwing zichtbaar tot aan de 19e eeuw tot nu. Wel liggen deelgebieden 3 en 6 nabij de dijk langs het Aduarderdiep (nu Aduarderdiepsterweg) en de kans op bewoningsresten uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd is in het plangebied in die zone het hoogst.
Hoewel de bodem grotendeels intact lijkt te zijn binnen het onderzoeksgebied, zijn er in eerdere booronderzoeken geen archeologische indicatoren of vondsten aangetroffen. De onderzoeksintensiteit is tot nog toe echter vooral gericht op het station Vierverlaten, dat in 2024 is gebouwd.
Op basis van dit archeologisch bureauonderzoek is het volgende advies opgesteld. Voor delen van het plangebied waar nieuwe bodemingrepen zullen plaatsvinden en waar nog weinig bekend is over de bodemopbouw en mogelijke archeologische resten, te weten 1, 3A-B, (oostelijk deel van) 5 en 6, wordt geadviseerd om een verkennend booronderzoek uit te voeren (IVO-O, protocol 4003).
Voor de overige deelgebieden — te weten 2A-B en 4 — is op basis van de beschikbare informatie géén vervolgonderzoek nodig, aangezien daar naar verwachting geen nieuwe bodemverstoring optreedt. Ook het westelijk deel van het tracé deelgebied 5 inclusief faciliteitsgebouw adviseren wij tot vrijgave: dit ligt in de berm van een recent aangelegde ontsluitingsweg en overlapt met eerder archeologisch onderzoeksgebied (vrijgegeven). Voor deze deelgebieden wordt daarom vrijgave geadviseerd.
Deze versie van het bureauonderzoek is goedgekeurd door de bevoegde overheid, gemeente Groningen, op 11‐12‐2025
