Artefact heeft tussen september 2016 en augustus 2017 een Opgraving variant Archeologische Begeleiding uitgevoerd in Schoondijke. De aanleiding tot het onderzoek werd gevormd door de plannen van de gemeente Sluis om het centrum van Schoondijke opnieuw in te richten. Hierbij is de bestaande riolering vervangen en de bovenruimte opnieuw ingericht.Op basis van het vooronderzoek gold in zone 1 (Tragel-Oost) een hoge verwachting voor vindplaatsen uit het Laat-Paleolithicum tot Neolithicum (Laagpakket van Wierden) en een lage verwachting voor vindplaatsen uit de Bronstijd (onderzijde Hollandveen). Voor de Late IJzertijd en Romeinse tijd (bovenzijde van het Hollandveen) gold geen archeologische verwachting aangezien dit niveau hier namelijk was weg geërodeerd. Vanaf het maaiveld, cq. de onderzijde van de bestaande verstoring, gold een lage verwachting voor de Vroege en Late Middeleeuwen en een hoge verwachting voor de Nieuwe tijd.In zone 2 (Dorpsstraat) gold een hoge verwachting voor de Late IJzertijd en Romeinse tijd op het niveau van het Hollandveen. Voor deze zone gold vanaf het maaiveld, cq. de onderzijde van de bestaande verstoring, een lage verwachting voor de Vroege en Late Middeleeuwen en een hoge verwachting voor de Nieuwe tijd.In zone 3 (Dorpsstraat) gold een hoge verwachting voor de bovenzijde van het Laagpakket van Walcheren en de erboven gelegen 17de-eeuwse leeflaag. Hier konden resten van bebouwing worden aangetroffen.Binnen het onderzoeksgebied werd een Opgraving– variant Archeologische Begeleiding uitgevoerd. Het doel van het archeologisch proces opgraven was het documenteren van gegevens en het uitwerken en veiligstellen van materiaal van vindplaatsen, om daarmee informatie te behouden die van belang is voor de kennisvorming over het verleden.De hoge verwachting voor vindplaatsen uit het Laat-Paleolithicum tot Neolithicum in zone 1 werd niet ingelost. Op het niveau van het Laagpakket van Wierden werden sporen noch vondsten aangetroffen. De hoge verwachting voor de Nieuwe tijd werd wel bevestigd. In werkput 1 werden twee funderingen aangetroffen die mogelijk de resten betreffen van een gebouw dat zichtbaar is op de topografische kaart uit de 2de helft van de 20ste eeuw. In werkput 2 werd het oude 20ste-eeuwse afvalstort van Schoondijke aangetroffen.De hoge verwachting voor vindplaatsen uit de Late IJzertijd en Romeinse tijd in zone 2 werd niet bevestigd. Niet alleen was over een groot deel van de onderzoekslocatie het Hollandveen Laagpakket geërodeerd. In de werkputten 3, 4 en 5 bleek het Hollandveen Laagpakket gemoerneerd in de Late Middeleeuwen. De lage verwachting voor de Late Middeleeuwen is hier evenwel naar middelhoog bijgesteld wegens het aantreffen van een laatmiddeleeuwse cultuurlaag in de werkputten 3 en 4. Deze werd aangetroffen onder een overstromingsdek van ca. 0,5 m dik, vanaf ca. 0,30m+NAP tot ca. 0,20m-NAP (vanaf ca. 1,5 meter beneden maaiveld), die het gevolg was van militaire inundaties in de 16de eeuw. Onder deze cultuurlaag werden greppels aangetroffen die duiden op landinrichting en mogelijk als ontwateringsgreppels hebben gediend voor het moerneren van het eronder liggende veen. De hoge verwachting voor de Nieuwe tijd werd bevestigd. In werkput 3 werden, bovenop het overstromingsdek noordwest-zuidoost georiënteerde karresporen aangetroffen, mee in de lengterichting van de huidige Dorpsstraat, dewelke zeker teruggaat tot de vroege 17de eeuw. De funderingen in werkput 5 betreffen de zijgevels van een woning gelegen langs de Dorpsstraat zoals zichtbaar op de kadastrale minuut van 1832.Ook de hoge verwachting voor de bovenzijde van het Laagpakket van Walcheren en de erboven gelegen 17de-eeuwse leeflaag in zone 3 werd bevestigd. In de werkputten 3 tot en met 7 werd onder de verstoorde bovenlaag tussen ca. 1,50/1,20m+NAP en 1,00/0,70m+NAP (tussen ca. 0,30/0,80 tot ca. 0,80/1,40 meter beneden maaiveld) een van oorsprong 18de-eeuwse cultuurlaag (aangetroffen waarin zich sporen bevonden van het nieuw tijdse dorp Schoondijke in de vorm van funderingen, afvalkuilen en waterputten. Het overgrote deel van deze sporen kan gelinkt worden aan structuren zoals zichtbaar op de kadastrale minuutkaart van ca. 1832. De aangetroffen sporen in de werkputten 6 en 7 (voorraadkeldertje, stookplaats, afvalbak, waterput, afvalton,…) betreffen de erfsporen van de ten zuidwesten gelegen woonhuizen langs de Dorpsstraat zoals zichtbaar op de kadastrale minuut van 1832. Spijtig genoeg is de bij deze kaart horende Oorspronkelijk Aanwijzende Tabel (OAT) niet langer beschikbaar, waardoor niet op perceelsniveau de functie en of het gebruik van het betreffende perceel kan worden opgezocht. De aangetroffen vondsten wijzen niet op bepaalde ambachten. Niet alle kelders, afvalbakken of beerputten konden volledig worden onderzocht wegens de beperkte ontgravingsdiepte of -breedte.Enkel in werkput 6 zijn ter hoogte van het uitgegraven wegcunet de Nieuwe tijd sporen in situ bewaard. In alle andere werkputten zijn alle sporen na te zijn afgewerkt volledig verwijderd.Voor het gehele plangebied (met uitzondering van het uiterste noordoosten in de Tragel-Oost) gold een hoge verwachting voor vindplaatsen uit het Laat-Paleolithicum tot Neolithicum (Laagpakket van Wierden) aangezien het Laagpakket van Wierden niet geërodeerd was. Enkel in zone 1 kon deze verwachting worden getoetst wegens de diepteligging van de riolering en worden bijgesteld naar laag. In de overige delen van het plangebied blijft deze verwachting onveranderd. Binnen de huidige planvormring werden de afzettingen niet bedreigd. In de werkputten 3, 4, 5, 6 en 7 wordt bij toekomstige werkzaamheden op dit niveau vervolgonderzoek aangewezen. De top van het Laagpakket van Wierden wordt verwacht tussen 1,75 en 2,30 m -NAP.Enkel in zone 2 (Dorpsstraat), ter hoogte van de werkputten 3, 4, 5 en 6 gold een hoge verwachting voor de Late IJzertijd en Romeinse tijd op het niveau van het Hollandveen aangezien tijdens het booronderzoek enkel hier intact veen was vastgesteld. Enkel in de werkputten 3, 4 en 5 werd tijdens de archeologische begeleiding tot in de top van het Hollandveen Laagpakket gegraven. Een deel bleek intact. Hier werden evenwel geen sporen noch vondsten uit de Late IJzertijd en Romeinse tijd aangetroffen. Een groot deel bleek evenwel gemoerneerd. Vandaar dat enkel voor werkput 6 bij toekomstige graafwerkzaamheden hier nog vervolgonderzoek wordt aanbevolen. De top van het Hollandveen Laagpakket wordt hier verwacht op ca. 0,95 m -NAP.In zone 3 (Dorpsstraat), ter hoogte van de werkputten 6 en 7 gold een hoge verwachting voor de bovenzijde van het Laagpakket van Walcheren en de erboven gelegen 17de-eeuwse leeflaag en 19de-eeuwse erven. Enkel in werkput 6 zijn ter hoogte van het uitgegraven wegcunet de Nieuwe tijd sporen in situ bewaard. In werkput 7 zijn alle sporen na te zijn afgewerkt volledig verwijderd ruimschoots tot in het Laagpakket van Walcheren. Vandaar dat enkel voor een deel van werkput 6 vervolgonderzoek wordt aangeraden bij toekomstige werkzaamheden vanaf een diepte van ca. 1,10 m +NAP.
