In opdracht van de gemeente ‘s-Hertogenbosch heeft BAAC een inventariserend veldonderzoek door middel van proefsleuven uitgevoerd naar het voormalige ravelijn ten noordwesten van de Citadel, te ’s-Hertogenbosch. Het is de bedoeling om, in het kader van de ontwikkeling van het gebied Bossche Stadsdelta, dit ravelijn in de toekomst opnieuw zichtbaar te maken.
Het plangebied ligt aan de noordwestkant van het historische centrum van ‘s-Hertogenbosch. Het is van oorsprong een laag gelegen gebied, waar de Dommel en Aa samenkomen en verder stromen als Dieze.
In de periode 1637-1645 werd iets ten zuiden van het plangebied (op de noordwesthoek van de stad) een dwangburcht gebouwd; de Citadel. In 1736-1737 werd een ravelijn aangelegd voor de Citadel; dit ravelijn vormt het plangebied.
Het ravelijn werd na aanname van de Vestingwet van 1874, rond het jaar 1880 van zijn aardwerken ontdaan. De grachten rond het ravelijn werden grotendeels gedempt, maar de noordwestelijke gracht kreeg een bestemming als haven; de Vaalthaven. Een deel van het voormalig ravelijn diende vervolgens als mestvaalt en opslagplaats voor beer. In 1893 werd er een creosoteerbedrijf gevestigd, waar hout met zware chemicaliën werd bewerkt om bederf tegen te gaan. In 1939 werd de huidige, nog bestaande, Diezebrug aangelegd. Bij de aanleg van deze brug werd de
19e en 20e-eeuwse bebouwing op het voormalig ravelijn gesloopt en kwam het terrein deels onder het talud naar de Diezebrug te liggen. In de periode 1939-1960 is het deel van de ravelijnmuur dat nog in gebruik was als kademuur van van de Vaalthaven gesloopt. In 1973 is de Vaalthaven gedempt en kwam hier het Werfpad te liggen.
Tijdens een proefsleuvenonderzoek in 2022 was al de noordwestelijke schouderhoek van het ravelijn vrijgelegd, met de aanzetten naar de westelijke flank en de noordwestelijke face van het ravelijn. Het onderzoek in 2024 had als
doel het vervolg van de noordwestelijke face zo nauwkeurig mogelijk vast te stellen, zodat in de planvorming van de toekomstige inrichting van het gebied de ligging van het ravelijn zo goed mogelijk bekend is. Hiervoor bleek een enkele locatie in de groenstrook aan het Werfpad geschikt. In de aangelegde put werd onder een pakket stadsvuil uit de jaren 70 van de 20e eeuw, op 2,50 m +NAP (circa 3,30 m -mv) een klein deel van het vervolg van de face aangetroffen, waardoor de in 2022 opgestelde reconstructie van het ravelijn iets nauwkeuriger is geworden.
adobe acrobat document, 9.0
