Inleiding In opdracht van Roelofs Infra en Milieu heeft RAAP in de periode tussen maart 2021 en oktober 2023 verschillende archeologische onderzoeken uitgevoerd in het kader van het project Centrumplan Didam, gemeente Montferland. De onderzoeken zijn grotendeels uitgevoerd bij de aanleg van nieuwe riolering.Het voornaamste doel van het onderzoek was het veiligstellen van de wetenschappelijke informatie (behoud ex situ).Bodem Uit het onderzoek bleek dat onder het pakket recente geroerde bovengrond op veel locaties in het onderzoeksgebied cultuurlagen en ophogingslagen liggen. In het grootste deel van het plangebied is een sterk gebioturbeerde fossiele cultuurlaag aanwezig met vondstmateriaal uit de late middeleeuwen.De natuurlijke ondergrond bestaat overwegend uit de C-horizont van geelgrijs tot lichtbruin matig fijn dekzand. Op dezelfde locatie als het opgegraven riooltracé in de Wilhelminastraat lag in vijftiende eeuw al een bundel karrensporen, die op basis van ouder vondstmateriaal teruggaat tot de twaalfde eeuw of nog eerder. De weg verbond Didam met Zevenaar, ’s-Heerenberg en Zeddam.Archeologie Ten noordoosten van de Mariakerk is een concentratie metaalslakken gevonden die geduid kan worden als plaatselijke sporen van vroegmiddeleeuwse ijzerproductie ter plaatse. Vijf scherven Karolingisch grijs aardewerk uit de achtste eeuw zijn duidelijke aanwijzingen dat het huidige centrum van Didam in ieder geval al in de achtste eeuw werd bewoond/gebruikt, zoals ook al bij eerdere onderzoeken naar voren is gekomen. Enkele fragmenten handgevormd aardewerk en maalsteenfragmenten zijn sterke aanwijzingen dat ter hoogte van de Mariakerk in de (late) ijzertijd en/of vroeg Romeinse tijd ook een nederzetting aanwezig was. Nederzettingssporen die eenduidig in periode rond de jaartelling of in de achtste eeuw dateren, zijn niet gevonden en voor bewoning in de periode midden Romeinse tijd t/m de Merovingische periode zijn in het geheel geen aanwijzingen (zoals vondstmateriaal) gevonden. De eerste duidelijke bewoningssporen, zoals waterputten, greppels en paalkuilen dateren vanaf de twaalfde eeuw.Ter hoogte van een boomplantgat ter plaatse van het voormalige kerkhof rondom de Mariakerk zijn elf inhumatiegraven gevonden. Daarvan dateren er tien zeker in de zeventiende eeuw of later, de elfde is mogelijk middeleeuws. Onder de tien graven zijn sporen gevonden die, gelet op het vondstmateriaal, zijn geïnterpreteerd als de resten van een klokkengieterswerkplaats.Aanbevelingen Met deze opgraving is de wetenschappelijke informatie ex situ bewaard, zodat verder archeologisch veldonderzoek niet meer aan de orde is. Indien de naastgelegen gebieden in de toekomst nog opnieuw worden heringericht dient hier met de aanwezigheid van archeologische resten rekening te worden gehouden.