In het kader van de vernieuwing van de parkeergarage van de IKEA op het bedrijventerrein Ekkersrijt- West (gemeente Son en Breugel), is door ADC ArcheoProjecten een archeologische opgraving verricht.Op basis van historische gegevens bestond de verwachting dat op deze locatie resten van het goed Kemenade en in het bijzonder het daarbinnen gelegen versterkte huis Ter Kemenade aanwezig zouden zijn. De exacte ligging van dit zogenaamde hooghuis was echter onbekend. Het onderhavige onderzoek heeft aangetoond dat de parkeergarage inderdaad op het voormalige goed Kemenade staat, maar dat het hooghuis Ter Kemenade niet binnen het plangebied aanwezig is. Deze bevindt zich waarschijnlijk direct ten westen van de parkeergarage.Huis Ter Kemenade en het bijbehorende goed Kemenade worden in 1320 voor het eerst genoemd in de historische bronnen en aangenomen wordt, dat het goed en het huis mogelijk al werden bewoond rond 1225. In 1437 wordt het goed Kemenade in de bronnen omschreven als bestaande uit een hooghuis en een versterkte, zelfvoorzienende hoeve. Het goed had in die periode twee poorten, enkele bijgebouwen, een bakhuis en een boomgaard. Het gehele goed was omgeven door een gracht met palissaden. In een akte uit 1515 is vervolgens nog sprake van “het Hogehuis van wijlen Geerlinck die Roever ter plaatse Ter Kemenade”, dat waarschijnlijk echter al vanaf de late 15e eeuw niet meer in gebruik was. De afwezigheid van het hooghuis in vermeldingen uit daarop volgende eeuwen lijkt aan te geven dat het dan niet meer in gebruik is en waarschijnlijk is verdwenen. Vanaf de vroege 16e eeuw wordt dan ook alleen nog maar gesproken van het goed met ‘de hoeve Ter Kemenade’.Het doel van archeologisch onderzoek is het documenteren van gegevens en het veilig stellen van materiaal van de vindplaats, voor zover bedreigd door de voorgenomen ontwikkeling, om daarmee informatie te behouden die van belang is voor kennisvorming over het verleden. In dit specifieke geval ging de aandacht met name uit naar het traceren van eventuele resten van zowel het versterkte huis Ter Kemenade als het goed Kemenade, alsmede de oorsprong en ontwikkeling ervan. Tevens ging de aandacht uit naar de later op hetzelfde terrein aangelegde bebouwing. Door het bevoegd gezag was voorafgaand aan het onderzoek besloten dat alleen die delen van het terrein onderzocht dienden te worden die ook daadwerkelijk verstoord zouden worden in het kader van de voorgenomen ontwikkeling.Dit betrof zo´n 28% van het totale plangebied.Alle tijdens het onderzoek aangetroffen sporen dateren uit de Late Middeleeuwen of Nieuwe tijd. Het gaat daarbij dan voornamelijk om resten van greppels, (paal)kuilen en grachten. Verder zijn restanten van waterputten, een waterkuil en tenminste drie gebouwstructuren aangetroffen. Resten van het hooghuis Ter Kemenade zijn binnen het plangebied niet aanwezig. Wel is een deel van een gracht aangesneden die mogelijk het hooghuis Ter Kemenade omgrensde. Voorts zijn er resten aangetroffen van wat ooit de buitengracht rond het goed Kemenade was. Op basis van ligging en oriëntatie van deze beide grachten lijkt het aannemelijk dat het noordoostelijke deel van het goed Kemenade binnen het plangebied is gelegen en dat het Hooghuis direct ten westen van de in dit rapport besproken onderzoekslocatie gesitueerd moet worden. In dat geval moet de begrenzing van het terrein waaraan tot op heden de toewijzing ‘terrein van hoge archeologische waarde’ is gegeven (monument 5230) worden uitgebreid in westelijke richting.

Het goed Kemenade te Ekkersrijt archeologisch onderzocht

Date Submitted: 2011-03-07