Hoeveel kruiwagens nog? Dit zal op een regenachtige vrijdagmiddag aan het eind van de 19e eeuw een veelgehoorde zin zijn geweest. Want hoeveel kruiwagens moesten er nog gevuld, verreden en geleegd worden om die immense gracht aan de westkant van de wierde te dempen? De gracht was een onhandige sta-in-de-weg geworden, waar niemand nog de waarde van inzag. Kruiwagen na kruiwagen werd in de gracht geleegd: de eerste vrachten zaten vol met puin, resten aardewerk en troep die na de sloop van de borg op het terrein was achtergebleven. Later gingen het scheppen makkelijker, want werden de vruchtbare wierdenlagen afgegraven, die minder puinig waren en vooral lekker humeus. Toen de klus geklaard was, keken de arbeiders tevreden om zich heen: een mooi, redelijk egaal weiland lag aan hun voeten en waar ooit een gracht stroomde, lag nog een klein perceelslootje. Zo’n 150 jaar later zag een groep inwoners van Sauwerd dat toch anders en zij dienden dan ook een aanvraag bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in om de buitengracht van de Onstaborg opnieuw uit te graven. Zo geschiedde. Tijdens een paar mooie weken in mei en juni 2022 werd de gracht tot op de oorspronkelijke grachtvulling (en soms iets daaronder) ontgraven. Niemand kon natuurlijk bevroeden dat hierbij met name de noeste arbeid van ruim een eeuw daarvoor werd blootgelegd. Wellicht juist daardoor heeft de opgraving zoveel nieuwe informatie opgeleverd over het terrein van de Onstaborg. Als de gracht niet gedempt was met de resten van het borgterrein en de onderliggende wierdenlagen, dan waren we wellicht nooit te weten gekomen dat Sauwerd, net als Ezinge, één van de weinige dorpen was die in de lege 4e eeuw toch bewoond was. Hadden we de buskogel en de hoogversierde kan niet gevonden: twee van de weinige tastbare herinneringen aan het Onsta-steenhuis uit de 14e eeuw. Hadden we niet geleerd dat de gracht ergens tussen 1540 en 1640 gegraven is, waardoor de kaart van Haubois uit 1641 opeens veel meer zeggingskracht kreeg. De opgraving heeft ons een kijkje gegeven in het leven van de Onsta’s door de vondst van twee unieke tapkranen, een rijkversierde tegel van een zeldzame tegelkachel uit de late 16e eeuw (die niet zou hebben misstaan in de paleizen van de vorstenhuizen van Europa), en bovenal een gouden ring die zijn weerga niet kent.