In opdracht van Rijkswaterstaat West-Nederland heeft RAAP in december 2020 en januari/februari 2021 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het onderzoeksgebied Tunnelrenovatie Sijtwendetunnel in het kader van het Project Tunnelrenovaties Zuid- Holland (PTZ). Het gehele projectgebied (plangebied) voor het archeologisch onderzoek omvat de volgende tunnels (onderzoeksgebieden): Sijtwendetunnel (Park-, Vliet- en Spoortunnel), tunnel de Noord (Noordtunnel), Drechttunnel en de 1e en 2e Beneluxtunnel. Vanwege de geografische spreiding van deze onderzoeksgebieden is het bureauonderzoek in vier aparte rapportages opgesteld.In het kader van bijlage 1 van de Samenwerkingsovereenkomst Cultureel Erfgoed RWS-RCE is het PTZ aangewezen als erfgoedpilot. Na afstemming met het merendeel van de betrokken bevoegde overheden (betreffende gemeenten en de provincie Zuid-Holland) zijn per onderzoeksgebied diverse aandachtpunten geformuleerd die mogelijk onderwerp van vervolgonderzoek kunnen zijn in de uitvoeringsfase van PTZ. Op basis van het bureauonderzoek wordt hier nader invulling aan gegeven. Binnen het onderzoeksgebied Tunnelrenovatie Sijtwendetunnel zijn vier deelgebieden onderzocht, die als volgt zijn benoemd: ‘Landscheidingsweg-N14’, ‘Monseigneur van Steelaan-N14’, ‘Prins Bernhardlaan-N14’ en ‘A4-N14’. Delen van deze tracés liggen in de gemeenten 's-Gravenhage, Wassenaar en Leidschendam-Voorburg. De werkzaamheden in deze deelgebieden bestaan voornamelijk uit de vervanging van kabels en leidingen.Resultaten bureauonderzoek In relatie tot de toekomstige bodemingrepen (vervanging van kabels en leidingen in bestaande kabelsleuven) kan in het algemeen worden gesteld dat deze ingrepen zich zullen beperken tot graafwerkzaamheden in reeds geroerde grond. Alhoewel vanwege de landschappelijke ligging in grote delen van het onderzoeksgebied bewoningssporen vanaf het neolithicum kunnen worden aangetroffen, zullen deze binnen de beoogde bodemingrepen (in/rondom reeds geroerde grond), waarschijnlijk niet meer intact zijn en bovendien slecht zichtbaar zijn in het vlak. Naar verwachting kunnen tijdens of voorafgaand aan de bodemingrepen echter wél profielopnames worden gemaakt. De te verwachten archeologische elementen zoals dijken, kades, greppels zijn hierin mogelijk redelijk tot goed te documenteren.De bodemontsluitingen binnen de beoogde bodemingrepen lenen zich in het onderzoeksgebied dan ook vooral voor onderzoek naar: Laatmiddeleeuwse landscheiding en oprijlanen uit de nieuwe tijd in deelgebied ‘Landscheidingsweg-N14’ (AMK-terrein 4053); Boven Kade/Brouck kade (late middeleeuwen/nieuwe tijd) in deelgebied ‘Monseigneur van Steelaan-N14’; Overige (lineaire) elementen van inrichting van het landschap; Inrichting van het cultuurlandschap gedurende de ijzertijd en Romeinse tijd (m.n. water gerelateerde infrastructuur) in de vorm van greppels/gegraven watergangen, kades/havenwerken en mogelijk afwateringsystemen zoals klepduikers en sluisachtige in met name deelgebied ‘A4-N14’ (in de zone ten noorden van de A4); Archeo-landschappelijk onderzoek.Op basis van de resultaten van het onderzoek blijkt dat in het onderzoeksgebied (mogelijk) archeologische resten bedreigd worden door de voorgenomen bodemingrepen. Gezien de verwachte hoge mate van verstoring van de ondergrond zullen archeologische resten (met name bewonings- /begravingsresten) echter niet meer intact aanwezig zijn. Dit gegeven, gecombineerd met de beperkingen voor het doen van archeologisch veldonderzoek als gevolg van de huidige inrichting van het onderzoeksgebied, maakt regulier vervolgonderzoek binnen de AMZ-cyclus lastig. Dit was op voorhand reeds duidelijk.Om archeologische en archeo-landschappelijke informatie te verkrijgen uit de beoogde bodemontsluitingen wordt aanbevolen het archeologisch veldonderzoek als maatwerk vorm te geven. Dit houdt in dat het archeologisch veldonderzoek vorm gegeven kan worden in nauwe samenwerking met de betrokken civieltechnische partijen en het archeologisch bevoegd gezag. Bij het concretiseren van de locatie, omvang én tijdstip van de (voorbereidingen op de) bodemingrepen kan het archeologisch onderzoek in samenspraak worden ingepast. Hierbij kunnen geschikte locaties en ingrepen worden gedefinieerd waarbinnen het archeologisch veldonderzoek kan worden uitgevoerd, gericht op de in paragraaf 4.1 gedefinieerde kennisvragen.Als aanzet voor het veldonderzoek worden de volgende aanbevelingen gedaan: Geadviseerd wordt om profielopnames te maken bij enerzijds de proefsleuven die worden gegraven om de ligging van kabels en leidingen te bepalen en anderzijds bij de graafwerkzaamheden ten behoeve van de daadwerkelijke vervanging. Bij het graven van de civieltechnische proefsleuven kan worden overwogen het profiel lokaal dieper door te zetten ten behoeve van archeologische waarnemingen. Middels de profielopnames kan naast het documenteren van eventueel aanwezige archeologische resten ook meer detailinformatie worden verkregen over de landschappelijke opbouw. In aanvulling daarop kunnen enkele archeo-landschappelijke boorraaien worden gezet om detailinformatie over de bodemopbouw te verkrijgen. Dit lijkt met name in deelgebied ‘Landscheidingsweg-N14’ zinvol te zijn, vanwege de langgerekte ligging tussen twee strandwallen. Om de bodemontsluiting in deze moeilijke bereikbare onderzoeksgebieden optimaal archeologisch te benutten wordt aanbevolen om aansluiting te zoeken met het project EARTHWORK van Wageningen University & Research. Dit onderzoek richt zich op de datering van aardwerken, zoals dijken en kades.