Laagland Archeologie heeft in de periode 6 november tot en met 19 december een Archeologische opgraving uitgevoerd aan de Havezathe Es II te Collendoorn, gemeente Hardenberg (OV). Op het terrein is eerder archeologisch onderzoek uitgevoerd. Hierbij zijn twee vindplaatsen vastgesteld. De eerste betreft een vindplaats met prehistorische nederzettingssporen op de Havezathe es. De tweede vindplaats betreft een historische erf waarvan de aangetroffen resten uit de 17e tot 18 eeuw dateren, maar de eerste vermelding stamt uit 1487. Deze vindplaats is aangetroffen aan de Eugenbersdijk 9.Op basis van dit onderzoek is door het bevoegd gezag besloten dat er een aanvullend onderzoek dient plaats te vinden in de vorm van een Archeologische opgraving conform protocol 4004. Het onderzoek had tot doel om de gegevens van de aanwezige vindplaatsen veilig te stellen om hiermee de informatie te behouden die van belang is voor de kennisvorming over het verleden. En diende antwoord te geven op de in het PvE opgestelde onderzoeksvragen.Tijdens de opgraving op de Havezathe es zijn er bewoningsresten aangetroffen die gedateerd kunnen worden in de Midden Bronstijd tot en met de Late IJzertijd. Deze resten bestaan uit zes spiekers die niet gelijktijdig in gebruik zijn geweest. Daarnaast zijn er verschillende kuilen, paalsporen en greppels die uit de zelfde periode lijken te dateren. Deze sporen zijn onderdeel van een grotere nederzetting. De kern van deze nederzetting is niet aangetroffen.De vindplaats ligt op de flank van een paraboolduin. Dit duin is op het AHN nog goed zichtbaar. In het lager gelegen deel is in het dekzand een podzolbodem ontstaan. Op basis van een 14C-datering kan de oorspronkelijke A-horizont van deze laagte in de Midden Bronstijd worden gedateerd. Deze laagte was op een gegeven moment zeer nat en is enige tijd open water geweest. Of de laagte constant water voerend was of alleen tijdens zeer natte perioden is niet bekend. In de laagte zijn twee lagen stuifzand afgezet. De oudste laag is vermoedelijk in water afgezet of tenminste onder zeer natte omstandigheden. Een exacte datering van dit stuifzand is niet bekend maar op basis van onderzoeken uit de omgeving wordt er van uitgegaan dat de jongste stuifzandafzetting dateert uit de Late Bronstijd. In dit stuifzand is in de Late Middeleeuwen een akkerlaag ontstaan en in een latere perioden (vermoedelijk de Nieuwe tijd) is hierop een plaggendek gevormd.Aan de oostzijde van het deelgebied de Havezathe es is een gebouwplattegrond aangetroffen die in de 7e tot 9e eeuw gedateerd kan worden. Behalve sporen van dit gebouw zijn er nog enkele andere sporen die gedateerd kunnen worden in de tweede helft van de Vroege Middeleeuwen. In de natuurlijke laagte is een brandlaag aangetroffen met veel houtskool en verbrande leem die op basis van een 14C-datering in de 9e tot 11e eeuw dateert. Mogelijk zijn dit de resten van een afgebrand gebouw uit de Vroege Middeleeuwen.Uit zowel het Neolithicum als de Romeinse tijd zijn verschillende fragmenten aardewerk aangetroffen. Deze fragmenten wijzen op menselijke activiteit op de paraboolduin van Collendoorn in deze perioden. Voor de Romeinse tijd kan er gesteld worden dat er ook binnen het onderzoeksgebied al bewoning moet zijn geweest. Deze uitspraak wordt gedaan op basis van de hoeveelheid en grote van de scherven aardewerk.Aan de Eugenboersdijk 9 zijn de sporen van een voorganger van het huidige erve Odink aanwezig. Dit erf is gelegen in een natuurlijke laagte. Hier lag de top van het dekzand ruim een meter lager dan bij de deellocaties op de Havezathe es. Om het gebied geschikt te maken voor bewoning is er een groot aantal greppels gegraven. Op basis van het aangetroffen vondstmateriaal dateert de demping van de jongste greppel uit de 18e Samenvatting eeuw.. Aan de zuidzijde van de opgravingsput is een middeleeuwse spieker aangetroffen. Deze spieker wordt in de 13e eeuw gedateerd. Erven waren vanaf de 13e eeuw redelijk plaatsvast. Om deze reden zal de boerderij van de middeleeuwse voorganger in de buurt van de opgravingsput hebben gelegen. In de 19e eeuw is er een ophogingslaag aangebracht op het terrein en is er in 1865 een nieuwe boerderij gebouwd op het grondvlak van de nu nog bestaande boerderij.Aan de zuidzijde van het onderzoeksgebied aan de Eugenboersdijk 9 kon een deel van het gebied niet worden onderzocht. Op basis van enkele boringen ten zuiden van de huidige woning blijkt er ook daar een ophogingsdek aanwezig te zijn met een dikte van 90 tot meer dan 110 cm onder het maaiveld. Ter plaatse van het grondvlak van de huidige boerderij zal een nieuwe woning worden gebouwd. Op basis van deze boringen en de resultaten van het onderzoek in werkput 13 Zal er bij een funderingsdiepte tot circa 80 cm onder het huidige maaiveld geen noemenswaardige aantasting van archeologische waarden plaatsvinden.