In 1998 werden door medewerkers van Team Erfgoed gemeente Utrecht tijdens een proefonderzoek (projectcode LR5) archeologische sporen uit de twaalfde, veertiende en vijftiende eeuw ontdekt op drie percelen langs de Groenedijk in Leidsche Rijn (Utrecht). Tussen september 1999 en mei 2003 werden de drie percelen tijdens een proefonderzoek (projectcode LR9) en vier opgravingen (projectcodes LR13, LR17, LR18, LR40) onderzocht. Deze vijf onderzoeken leverden sporen op van zowel de twaalfde-eeuwse alsook de veertiende-/vijftiende-eeuwse nederzetting. De opgravingsresultaten zijn in twee rapporten gepubliceerd. In 'J.S. van der Kamp, Wonen aan het water (deel I). Archeologisch onderzoek van een twaalfde-eeuwse nederzetting langs de Oude Rijn, Basisrapportage archeologie 14, Utrecht 2006' zijn de resultaten van het onderzoek naar de twaalfde-eeuwse nederzettingssporen gepresenteerd, terwijl in dit rapport de veertiende-/vijftiende-eeuwse nederzetting aan bod zal komen.Rond 1325 verrees op de oever van de inmiddels verlandde rivier een uit kloostermop opgetrokken gebouw dat waarschijnlijk zeer luxe was. Zo'n tien jaar later werd er een gracht omheen gegraven. Het omgrachte terrein had een oppervlak van ongeveer 3.000 vierkante meter. Rond 1425 kwam de bewoning ten einde en werd het huis vermoedelijk tot op de laatste steen afgebroken. Het stenen huis wijkt op een aantal cruciale punten af van de vele overige ridderhofsteden in Leidsche Rijn. Allereerst ligt het net binnen de Utrechtse stadsvrijheid. Ten tweede bestond het huis maar zeer kort en wordt het als gevolg nergens in de historische bronnen vermeld of afgebeeld op kaarten. Ten derde gingen alle woontorens en stenen kamers in Leidsche Rijn vergezeld van een boerderij, die het belangrijkste woon- en werkvertrek vormde. Op het omgrachte perceel langs de Groenedijk hebben wel hooibergen gestaan, maar een boerderij is er waarschijnlijk niet geweest. Het is opvallend dat het stenen huis werd gebouwd rond de tijd dat de stad Utrecht op grote schaal stukken grond in de Hoge Weide opkocht en werd afgebroken rond de tijd dat deze weer verkocht werden. Vormde het huis de residentie van een weigraaf, de functionaris die door de stad werd aangesteld om de pachters van de grond te controleren in het vervullen van hun verplichtingen en tevens allerlei accijnzen, heffingen en boetes te innen? Anderzijds lag het stenen huis in het gebied ten westen van de weg de Hogeweide, dat in de late middeleeuwen in bezit was van drie Utrechtse kapittels. Alhoewel de kapitteluithoven waarschijnlijk waren gelegen langs de Hogeweide, kan vooralsnog toch niet worden uitgesloten dat ook het omgrachte huis langs de Groenedijk door één van de kapittels werd gebouwd.
Basisrapportage archeologie 15
Archeologisch onderzoek naar een laatmiddeleeuws, omgracht stenen huis in Leidsche Rijn
Date: opgravingsperiode:2003
