In de periode tussen 23 mei en 7 juni 2005 heeft de ROB (thans Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten, RACM) te Amersfoort in de duinen van Nationaal Park Zuid-Kennemerland in de gemeente Bloemendaal een waardestellend archeologisch onderzoek uitgevoerd naar vroegmiddeleeuwse bewoningsporen die in het deelgebied Groot Olmen waren bloot gestoven. De ontdekking van de bewoningssporen hangt samen met een tussen half augustus 2002 en 1 april 2003 in opdracht van de N.V. Provinciaal Waterleidingbedrijf Noord-Holland (PWN) uitgevoerd natuurontwikkelingproject in het duingebied van Bloemendaal. Een van de doelstellingen van de PWN hierbij was om in bepaalde delen van het duingebied het natuurlijke verstuivingsproces weer op gang te brengen door het verwijderen van de op de duinen gelegen vegetatielaag. In weerwil van de verwachting dat er bij deze werkzaamheden geen archeologische resten zouden worden aangesneden, kwamen op verschillende locaties vroegmiddeleeuwse vondsten en grondsporen tevoorschijn. Deze resten waren dusdanig veelbelovend dat het door de betrokken partijen - PWN, provincie Noord-Holland en de ROB - wenselijk werd geacht om te komen tot een waardestelling van de in het plangebied aanwezige archeologische waarden. Hiertoe zijn op het terrein verschillende proefsleuven en -putjes gegraven en is op één vindplaats een groter vlak aangelegd. Het waardestellende onderzoek heeft uitgewezen dat zich binnen het onderzoeksgebied een nederzettingsareaal uit de vroege Middeleeuwen bevindt. Het gaat hierbij om mogelijk vier kleine bewoningsplekken die worden omsloten door akkerland. Deze bewoningskernen bestaan uit een of meerdere door smalle greppels omsloten erven, waarop, gezien de oversnijdingen, in meerdere fasen houten gebouwen hebben gestaan. Op de erven bevonden zich verder kuilen en de resten van houten afrasteringen die als wind- en zandkering fungeerden. De dateringen van het aardewerk uit de verschillende vondstclusters lijken erop te wijzen dat de oudste bewoningskernen uit de 6e eeuw n.Chr., en één mogelijk zelfs al uit de 5e eeuw dateert. Deze locaties lijken tot in de 7e eeuw te zijn gebruikt. Twee andere mogelijke bewoningskernen dateren uit de Karolingische tijd, hoewel een daarvan ook wat 7e-eeuws aardewerk heeft opgeleverd. Alle gegevens wijzen erop dat het gebied gedurende minimaal drie eeuwen is gebruikt. De exacte aard van de bewoning is vooralsnog niet bekend, maar zal vermoedelijk een overwegend agrarisch karakter hebben gehad. De aanwezigheid van akkerlagen met daarin talloze ploegsporen en de afdrukken van runderpoten en paardenhoeven ondersteunen deze gedachte, evenals de vondsten van botten van paarden, runderen, schapen/geiten en varkens. Het vondstmateriaal is qua samenstelling niet uitgesproken rijk, maar getuigt gezien het relatief hoge percentage importaardewerk en de vondst van fragmenten van maalstenen van tefriet, wel van een zekere participatie in uitwisselings- of handelssystemen. De vondst van enkele ijzerslakken is een indicatie dat er mogelijk sprake is geweest van de productie van ijzeren artefacten ter plaatse. De gaafheid en conservering van de grondsporen, cultuurlagen en mobilia varieert sterk. In sommige terreindelen zijn de archeologische resten goed bewaard gebleven, terwijl deze in andere door vooral winderosie in meer of mindere mate zijn aangetast of in enkele gevallen zelfs volledig zijn opgeruimd.
Waardestellend archeologisch onderzoek naar het voorkomen van vroegmiddeleeuwse bewoningssporen in het duingebied van Groot Olmen, Nationaal Park Zuid-Kennemerland, Provincie Noord-Holland (mei-juni 2005)
Rapportage Archeologische Monumentenzorg 158
