BAAC heeft tussen 1 april en 10 oktober 2019 in opdracht van gemeente Best een proefsleuvenonderzoek (IVO-P) met doorstart naar een opgraving uitgevoerd (waarvan een deel als archeologische begeleiding is uitgevoerd) in het plangebied Dijkstraten te Best. De aanleiding voor het archeologisch onderzoek is de voorgenomen realisatie van een uitbreiding van de woonwijk Dijkstraten.Het uitgevoerde onderzoek is het vervolg op twee proefsleuvenonderzoeken uit 2008 (BAAC) en 2010 (Diachron) en een opgraving die in 2010 is uitgevoerd door Diachron. In het huidige deelgebied west zijn tijdens het proefsleuvenonderzoek in 2010 bewoningssporen uit de middeleeuwen en mogelijk late prehistorie aangetroffen. Omdat het terrein op dat moment nog niet volledig toegankelijk was kon de vindplaats nog niet begrensd of nader onderzocht worden. Het oostelijk onderzoeksgebied was nog niet beschikbaar voor een proefsleuvenonderzoek in 2008 en 2010.Het onderhavige onderzoek vond plaats op twee verschillende terreinen, deelgebied west en deelgebied oost die op circa 300 m van elkaar liggen.Tijdens het onderzoek zijn in totaal twaalf proefsleuven één begeleidingssleuf en drie opgravingsputten met een totale oppervlakte van 6201 m2 onderzocht.De oudste sporen van menselijke aanwezigheid dateren in het mesolithicum. Er zijn vier fragmenten vuursteen en Wommersomkwartsiet aangetroffen. De lage aantallen en losse verspreiding van artefacten doen vermoeden dat deze vondsten tijdens terreinexploratie zijn achtergelaten. Van bewoningsresten is geen sprake.De oudste gebruiks- of bewoningssporen die bij het onderhavige onderzoek zijn aangetroffen dateren in de tweede helft van de bronstijd en begin van de ijzertijd. Het gaat hierbij om enkele kuilen en paalkuilen zonder structureel verband. In de sporen is aardewerk aangetroffen, fragmenten van vaatwerk en een spinklosje. De aanwezigheid van vaatwerk en een spinklosje duidt op bewoning, maar tijdens de opgraving is slechts een klein aantal sporen aangetroffen en is geen structuur herkend. Mogelijk bevinden zich buiten het onderzoeksgebied, ten noordoosten van de aangetroffen sporen meer sporen uit deze periode.Bij eerder onderzoek binnen het plangebied Dijkstraten zijn hier sporen aangetroffen die mogelijk in de bronstijd dateren.Pas in de volle middeleeuwen is er binnen de grenzen van het onderzoeksgebied echt sprake van bewoning. Uit deze periode, globaal tussen 1050 en 1350, is er een nederzetting aanwezig met verschillende huizen, waterputten- en kuilen, kuilen en greppels. Er zijn in totaal zes plattegronden aangetroffen, bootvormige woonstalhuizen die te plaatsten zijn in de typologie van Huijbers. Het gaat hierbij om vier huizen van het type H1, één type H2 en één overgangstype tussen H1 en H2. Verder zijn er drie waterputten, een waarschijnlijk ontmantelde waterput en een waterkuil aangetroffen. Aan de hand van de ligging, datering aan de hand van het vondstmateriaal en de aard van de sporen is geprobeerd een beeld te krijgen van de verschillende erven/ bewoningskernen, waarbij een huis, een waterput, verschillende kuilen en eventueel ook greppels in gebruik zijn en door de bewoners van de huizen in gebruik zijn geweest. Op deze manier zijn er vier fasen met verschillende erven/bewoningskernen onderscheiden. In fase 1 is alleen een waterkuil, structuur 55, aanwezig in deelgebied oost. In fase 2 zijn in deelgebied west drie huizen (structuur 1, 2, 3) in gebruik samen met de waterput structuur 50.Verder kunnen een aantal kuilen en greppels in deelgebied west aan deze bewoningsfase worden gekoppeld. In deelgebied oost is in fase 2 een huis (structuur 6) aanwezig, met een waterput (structuur 53) en mogelijk ook een ontmantelde waterput (structuur 54) en relatief veel kuilen. Deze fase dateert tussen 1050 en 1200. In fase 3 van de nederzetting zijn in deelgebied west huis structuur 4, waterput structuur 52 en enkele kuilen in gebruik. Deze structuren dateren tussen 1175 en 1300. Nadat het huis is verlaten zijn in deze zone van het onderzoeksgebied enkele greppels aangelegd, fase 4 van de nederzetting. In fase 4 is in deelgebied oost huis structuur 5 in gebruik dat een relatief jonge datering heeft tussen 1250 en 1350. Mogelijk kan ook de ontmantelde waterput structuur 54 tot deze fase worden gerekend.Het gaat hierbij dus om een nederzetting die tussen de 12e en 14e eeuw in gebruik is geweest en zich op een hogere gelegen gebied bevindt. Dit verklaard waarschijnlijk ook waarom er tijdens de andere onderzoeken binnen plangebied Dijkstraten bijna geen andere sporen uit de volle middeleeuwen zijn aangetroffen. Deze gebieden hebben een lagere ligging wat erop wijst dat er duidelijk voorkeur was voor een hogere ligging en dat de nederzetting zich daarom hier bevindt. De bewoners van de nederzetting zullen van de akkerbouw en veeteelt hebben geleefd, er zijn (indirecte) aanwijzingen van het verwerken van gewassen binnen de nederzetting, zoals het malen van graan, de aanwezigheid van runderen, maar ook van een paard dat bereden is en van nijverheid, zoals het vervaardigen van garen of touw. Na de 14e eeuw is het gebied in gebruik genomen als agrarisch gebied, waarbij kleine percelen akkerland of weiland zijn afgescheiden door houtwallen. In deze periode zal door bemesting het plaggendek zijn ontstaan. Deze kleinschalige agrarische verkaveling bleef tot de herverkaveling in de 20e eeuw aanwezig. Daarna worden de percelen vergroot en verschijnt er steeds meer bebouwing rond het plangebied, het onderzoeksgebied zelf is onbebouwd gebleven.