Econsultancy heeft in opdracht van gemeente Scherpenzeel een proefsleuvenonderzoek (IVO-P) – variant archeologische begeleiding uitgevoerd in het plangebied aan de Parklaan te Scherpenzeel. In het plangebied wordt een riooltracé gegraven, waarbij een nieuw riool wordt aangelegd. Bij de daarbij behorende graafwerkzaamheden zal de bodem tot een diepte van 1,0 tot 2,5 m -mv (3-3,5 m NAP) worden verstoord. Hierdoor zouden mogelijk archeologische resten verloren gaan.Op basis van eerder onderzoek was reeds bekend dat het plangebied in een gebied ligt van dekzandruggen, - koppen en -welvingen. Dergelijke hoger-gelegen terrein-delen werden vanaf het laat-Paleolithicum vaak gekozen als geschikte bewoningslocatie. Of dit ook voor het plangebied gold is maar de vraag. Sporen en vondsten uit de omgeving wijzen voornamelijk op bewoning vanaf de late-Middeleeuwen. Vanwege toenemende bevolkingsdruk werden in deze periode ook meer marginale gebieden steeds vaker ontgonnen. Mogelijk was het gebied in de voorgaande perioden toch te nat voor bewoning. Vanaf de Late Middeleeuwen centreerde de bebouwing zich langs de voorganger van de ten noorden van het plangebied gelegen Dorpsstraat. Op historisch kaartmateriaal is echter te zien dat het plangebied lang onbebouwd bleef. Pas in de jaren ‘70 van de 20e eeuw is het plangebied bebouwd geraakt.Doel van het proefsleuvenonderzoek (IVO-P) – variant archeologische begeleiding was het aanvullen en toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting. Het veldwerk is in twee fasen uitgevoerd op 16 en 23 oktober 2023. Op de eerste veldwerkdag is de noord-zuid georiënteerde rioolsleuf ontgraven en tevens het eerste deel (44 strekkende m) van de west-oost georiënteerde sleuf in de Parklaan (werkput 2). Op de tweede dag is het laatste deel van de west-oost georiënteerde sleuf aangelegd (werkput 3, oostelijk deel Parklaan en kruising met Burgemeester Royaardslaan). De rioolsleuf was ongeveer 1 m breed. Alleen het westelijke deel van werkput 3 was breder: 3 m. De werkputten hebben een gezamenlijk oppervlakte van ongeveer 110 m2 . Tussen werkputten 1 en 2 lagen veel kabels en leidingen en dit deel is niet archeologisch onderzocht. De werkputten zijn in één vlak onderzocht. Het vlak is in de top van de natuurlijke ondergrond aangelegd op de diepte van circa 80 tot 120 cm (4,4 - 4,8 m NAP) beneden het maaiveld.Er zijn twaalf spoornummers uitgegeven voor mogelijk archeologisch relevante sporen. De twaalf sporen betreffen de insteek van een gracht, een sloot, acht kuilen en nog twee recente verstoringen (rioolsleuven). De sporen worden gerelateerd aan twee vindplaatsen. Vindplaats 1 bevindt zich aan de westkant van het plangebied en betreft negen sporen uit de Nieuwe tijd B en C, die waarschijnlijk te relateren zijn aan het gebruik van het plangebied als agrarische grond of tuin. Deze vindplaats is gewaardeerd als zijnde niet-behoudenswaardig.Vindplaats 2 betreft een AMK- terrein (monumentnummer 7046): Huis Scherpenzeel uit 1859, en wordt vertegenwoordigd door één spoor. Bij het archeologisch onderzoek is alleen de insteek van de gracht van dit terrein aangesneden. De vindplaats is nog nagenoeg intact. De onderzoeksresultaten vormen geen aanleiding om de waardering van het AMK-terrein te wijzigen en deze blijft behoudenswaardig. In het plangebied zullen geen ontgravingen meer plaatsvinden binnen het AMK-terrein. Bij eventuele toekomstige bodemingrepen wordt geadviseerd om de vindplaats in situ te behouden. Indien dit niet mogelijk is, moet de vindplaats door middel van een opgraving ex situ worden veilig gesteld.Het advies van Econsultancy is om geen vervolgonderzoek uit te voeren ter hoogte van vindplaats 1 en dit deel van het plangebied vrij te geven voor verdere ontwikkeling. Het onderzoek heeft geen aanleiding gegeven om de waardering van vindplaats 2, AMK-terrein het Huis Scherpenzeel aan te passen. Hierdoor blijft het advies voor in situ behoud bij toekomstige bodemingrepen. Indien dit niet mogelijk is, moet de vindplaats doormiddel van een opgraving ex situ worden veilig gesteld.Bovenstaand selectieadvies is van Econsultancy. Er is, op grond van de gebruikte onderzoeksmethode, geprobeerd een zo gefundeerd mogelijk advies te geven. Over de aan- of afwezigheid van archeologische sporen of resten in het plangebied kan nooit volledig uitsluitsel worden gegeven. Aan dit advies kunnen geen rechten worden ontleend. De resultaten van dit onderzoek zullen eerst moeten worden beoordeeld door de bevoegde overheid (gemeente Scherpenzeel) die een selectiebesluit dient te nemen.Als het plangebied nu of in de toekomst door de gemeente Scherpenzeel wordt vrijgegeven voor bodemroerende werkzaamheden, dan blijft er, conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet uit juli 2016, een meldingsplicht bestaan. Eventuele archeologische resten die bij werkzaamheden worden aangetroffen moeten worden gemeld bij het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, c.q. de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Het is verder raadzaam om ook de gemeente Scherpenzeel op de hoogte te stellen.
