In opdracht van de gemeente Woudenberg heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau van februari tot en met april 2014 een archeologische begeleiding uitgevoerd van reconstructiewerkzaamheden aan de Post van Lambalgen, een verdedigingswerk in de Grebbelinie. Hoewel de plannen tot doel hadden cultuurhistorische waarden te herstellen, konden bij de werkzaamheden ook aanwezige, authentieke cultuurhistorische waarden worden verstoord. Dit betrof onder andere de sporen van het gebruik van de Post voorafgaand aan en tijdens de Tweede Wereldoorlog.Doel van de begeleiding was het veiligstellen van de wetenschappelijke informatie van de archeologische vindplaats (behoud ex situ) om zo een bijdrage te leveren aan onze kennis over de aanleg, inrichting, gebruik en het opruimen van de hier verwachte loopgraven, de bijbehorende structuren en eventuele vondsten.Als belangrijkste archeologische sporen en vondsten zijn tijden het onderzoek aangetroffen en gedocumenteerd: • een stelsel van Nederlandse loopgraven uit 1939/1940 in het noordwestelijke deel van het plangebied; • de resten van een Nederlandse stelling voor pantserafweergeschut (P.A.G.) bestaande uit vijf grote blokken beton die in een configuratie bij elkaar lagen direct onder het maaiveld; • een 18e eeuwse militaire grenspaal; • de vermoedelijke voormalige loop van de Lunterse beek; • een verscheidenheid aan militaire voorwerpen waaronder (Canadese) helmen, eetketels, legerschoenen, gasmaskertoebehoren, een buisje wapenolie en een magazijn voor een Stengun (pistoolmitrailleur).In de Post van Lambalgen zijn ondanks de beperkingen van het onderzoek een groot aantal sporen en vondsten uit de Tweede Wereldoorlog aangetroffen. Het onderzoek maakt duidelijk dat er sporen van loopgraven aanwezig zijn, wat hiervan de ligging is en dat de grondsporen op een dieper niveau nog intact zijn.De vondsten en grondsporen aangetroffen in de Post van Lambalgen geven nieuwe informatie.De aanwezigheid van de P.A.G.-kazemat werd vooraf niet verwacht. Ook blijken de Nederlandse kazematten niet goed te passen in de huidige reconstructie van de 18e eeuwse situatie, wat een aanwijzing is voor de mate van verval van de post en liniedijk vlak voor de Tweede Wereldoorlog.Uit de Brits/Canadese periode is een groot aantal persoonlijke uitrustingsstukken aangetroffen uit 1945, die vermoedelijk afkomstig zijn van de bezetting van de post door eenheden van de Britse 49e West Riding Infanterie divisie. Van de tussenliggende Duitse periode zijn minimale resten aangetroffen. Deze periode wordt alleen zichtbaar in de vondsten van metaaldetectorzoekers en de betonnen resten van een kazemat, mogelijk een opgeblazen gietstalenkoepelkazemat. Van de 18e-eeuwse Post van Lambalgen is alleen een militaire grenspaal aangetroffen.De gekozen aanpak heeft enige nadelen aan het licht gebracht met betrekking tot passieve begeleiding.Door de afwezigheid van een veldarcheoloog tijdens de werkzaamheden voor het opsporen van explosieven kon geen informatie worden vastgelegd over de vondstomstandigheden en over het verspreidingspatroon van de vondsten. Het tijdelijk opslaan van vondsten in de buitenlucht – bij gebrek aan een overdekte opslag – heeft helaas tot gevolg gehad dat vondstmateriaal is ontvreemd door passanten.Met de huidige rapportage is het archeologisch onderzoek voor het plangebied afgerond. De reconstructie is inmiddels voltooid en een groot deel van de behoudenswaardige vindplaats kon daarbij in situ behouden worden. In het geval van nieuwe graafwerkzaamheden of reconstructieactiviteiten in het plangebied adviseren we opnieuw archeologisch onderzoek uit te voeren.Op basis van het onderzoek komen wij tot de volgende adviezen: • Wij adviseren de rest van de P.A.G.-kazemat in situ te behouden in zijn huidige gedemonteerde toestand. Deze toestand – die zichtbaar is voor het publiek – heeft een cultuurhistorische waarde, omdat ze een specifieke tijdlaag in de biografie van de Post van Lambalgen tastbaar maakt. De gedemonteerde toestand van de kazemat markeert de overgang van de ene gebruiksperiode naar de volgende; dit wordt ook wel schakelwaarde genoemd. De gedemonteerde toestand draagt daarin bij aan de historische authenticiteit van de Post van Lambalgen.Deze waarde zou bij reconstructie (weer opbouwen) van de kazemat verloren gaan, temeer daar verderop bij Hoeve De Beek een vergelijkbare P.A.G.-kazemat al voor publiekseducatie is gerestaureerd.• Wij adviseren de originele 18e-eeuwse militaire grenspaal terug te plaatsen op de oorspronkelijke locatie op de Post van Lambalgen. Hierover dienen afspraken te worden gemaakt met de depothouder van het archeologisch depot van de provincie Utrecht.• Wij adviseren te overwegen de archeologische vondsten op te laten nemen in een herinneringscentrum of museum met betrekking tot de Grebbelinie, zodat de cultuurhistorische waarde ook voor het publiek ontsloten kan worden.Tot slot een korte beschouwing over de keuzes die gemaakt zijn bij deze reconstructie. In de huidige reconstructie van de Post van Lambalgen is er voor gekozen de liniedijk terug te brengen in zijn originele 18e-eeuwse toestand. Deze keuze heeft consequenties voor de leesbaarheid en herkenbaarheid van de resten uit de periode van de Tweede Wereldoorlog. De positie van de kazematten is door de huidige reconstructie onlogisch geworden. De zware Szw3-kazemat ligt nu als een soort Fremdkörper deels verscholen achter de gereconstrueerde dijk, wat een historisch incorrect beeld geeft. De relatie met eventuele sporen van loopgraven uit 1940 en de plaats in dit geheel van de P.A.G.-kazemat is onduidelijk geworden. Het is daarom wenselijk het publiek door middel van extra informatie te laten zien hoe de resten uit de periode van de Tweede Wereldoorlog en de reconstructie zich tot elkaar verhouden.Bij volgende reconstructies van andere delen van de Post van Lambalgen of de Grebbelinie adviseren wij de keuze voor historische authenticiteit in overweging te nemen, waarbij resten uit verschillende perioden naast elkaar een begrijpelijke plek krijgen. Archeologisch onderzoek kan een belangrijke bijdrage leveren aan het bepalen van de aanwezigheid, aard en ligging van resten uit verschillende perioden. Deze archeologische gegevens kunnen worden gebruikt als basis voor een ontwerp voor de inrichting of herstel van dergelijke verdedigingswerken
