Bouwhistorische verkenning van voormalig waaggebouw, later winkel-woonpand aan de Zuivelstraat 24-26 te Bergen op Zoom, sinds 1966 een rijksmonument. Aanleiding zijn plannen om de winkelfunctie op de begane grond en de woonfunctie op de verdieping en zolder te moderniseren. Het onderzoek bouwt voort op een bouwhistorisch onderzoek uit 2003 wat voornamelijk gericht was op de constructies, het exterieur en de historische ontwikkeling van het pand. Het interieur kwam vrijwel niet aan de orde. Deze rapportage wil daarin voorzien. Naast veldwerk werd archiefonderzoek verricht. Ook van de opdrachtgever werd materiaal ontvangen.

De voormalige waag heeft een veelheid aan verbouwingen ondergaan die in het pand zelf de sporen van de oorspronkelijke functie hebben uitgewist. Het oorspronkelijke ontwerp is daardoor nog maar beperkt herkenbaar. In het exterieur en de stedenbouwkundige situering is de oorspronkelijke opzet nog wel herkenbaar. Deze bestaat uit een tweelaags gebouw met (schild)dak. Het gebouw staat op een onregelmatig perceel dat aan de achterzijde schuin wegloopt en is vrij gelegen. Deze karakteristieken en de ligging aan de route van de Wouwse poort naar de Markt zijn sinds de bouw in 1514 ongewijzigd. Gezien het oudste kaartmateriaal en de bouwtijd mag worden verwacht dat het pand oorspronkelijk topgevels aan de voor- en achterzijde had. De huidige indeling van de gevels op de begane grond is gebaseerd op de situatie direct na 1747 en zal oudere papieren hebben omdat de gevels toen gehandhaafd zijn. De waagfunctie bleef tot 1827 bepalend, de verdieping werd gezien de vensters al in 1747 bewoond. De veelvuldige verbouwingen sinds 1895 (en waarschijnlijk eerder) hebben de indeling van de begane grond vrijwel geheel uitgewist, waarbij ook de karakteristieke pui en het winkelgebruik verloren gingen. De verdieping laat nog wel enkele sporen van de woonfunctie zien en de deling van het pand tussen 1895 en 1990. De duidelijkste sporen van de woonfunctie zijn op de zolder aanwezig en dateren uit 1895 en 1933. De zolder is in 2025 aanvullend onderzocht (zie aparte rapportage). Het ontwerp van de woonfunctie vond plaats binnen het volume van de historische waag. De rommelige indeling laat zien dat een optimaal gebruik van de ruimte leidend was. Sanitair en keukens lijken nooit op de zolder aanwezig te zijn geweest.