Bebouwing langs een verdwenen straat. JS002: Archeologische begeleiding in de St. Jacobsstraat (Utrecht)

DOI

In het kader van een verbouwing van de Utrechtse vestiging van de Bijenkorf La Vie op de kruising van de Lange Viestraat en de St. Jacobsstraat heeft in mei 2013 een archeologische noodwaarneming plaatsgevonden en werd in november 2013 en maart 2014 een archeologische begeleiding uitgevoerd door medewerkers van de afdeling Erfgoed gemeente Utrecht. De noodwaarneming in mei 2013 had betrekking op het verleggen van een riolering, terwijl in november 2013 en maart 2014 het uitgraven van twee liftputten archeologisch werd begeleid. Deze twee liftputten hadden een totale oppervlakte van 83 m2 en een diepte van 2 m tot plaatselijk ruim 4 m onder maaiveld. Het onderhavige plangebied bevindt zich in de historische binnenstad van Utrecht en ligt op de gemeentelijke archeologische waardenkaart in een gebied van hoge archeologische waarde. Binnen de twee uit te graven liftputten konden resten van bewoning vanaf de vroege middeleeuwen tot en met de vroeg twintigste eeuw worden verwacht.

Door technische en organisatorische omstandigheden bleek het zeer moeilijk om archeologische waarnemingen te doen. Rondom put 1 was een damwand aangebracht waarbinnen heipalen waren geplaatst. Hierdoor konden er geen profielen worden gedocumenteerd en was het onmogelijk om vlaksgewijs te verdiepen. In een profielkolom in het midden van put 1 werd geconstateerd dat de bodem bestond uit een pakket natuurlijk beddingzand, afgedekt door een laag kleiige geulafzettingen. Daarboven bevonden zich drie middeleeuwse ophogingslagen, waarvan de oudste vermoedelijk uit de twaalfde eeuw dateert. De tweede liftput werd tegen de afspraak in grotendeels uitgegraven zonder archeologische begeleiding, waardoor er nagenoeg geen sporen meer konden worden gedocumenteerd.

Tijdens de noodwaarneming zijn restanten van een zeventiende-eeuwse waterkelder met betegelde wanden aangetroffen. Tijdens de archeologische begeleiding daarna werden in put 1 drie sporen aangetroffen, bestaande uit een tamelijk recent gemetseld riool met put, een deel van een middeleeuwse fundering en een min of meer noord-zuid georiënteerde greppel, die vermoedelijk uit de twaalfde eeuw dateert. Deze greppel zou wel eens kunnen zijn gegraven bij de eerste ingebruikname van dit perceel. In put 2 konden slechts in de noordelijke wand restanten van een keldermuur en drie fasen keldervloer worden gedocumenteerd. In totaal zijn tijdens deze archeologische begeleiding 145 vondsten geborgen, waaruit blijkt dat het perceel vermoedelijk in de twaalfde eeuw voor het eerst in gebruik werd genomen.

Rond 1940 werd de van oorsprong middeleeuwse Korte Viestraat ingrijpend gewijzigd en ontstond de St. Jacobsstraat met een afwijkende oriëntatie. Dit verklaart waarom de aangetroffen fundering- en kelderresten schuin op de huidige straat georiënteerd waren. Uit een vergelijking van de aangetroffen resten met de kadastrale atlas uit 1832 blijkt dat put 2 zich bijna geheel binnen het bouwblok ten oosten van de oorspronkelijke St. Jacobsstraat bevond. Uit de atlas is ook af te leiden tot welk huis de fundering en kelder hebben behoord. Aangezien deze put echter grotendeels zonder archeologische begeleiding is uitgegraven, is hier waarschijnlijk een groot aantal gebouwsporen ongedocumenteerd vernietigd. Ook maakt deze vergelijking duidelijk dat put 1 nagenoeg volledig binnen het voormalige tracé van de St. Jacobsstraat was gelegen, wat het nagenoeg ontbreken van archeologische sporen verklaart. De waterkelder van de noodwaarneming bleek te behoren tot het pand op de hoek van de Korte Viestraat en de Varkenmarkt. De noodwaarneming en de archeologische begeleiding in de St. Jacobsstraat hebben aangetoond dat er ondanks de grootschalige herinrichting van dit gebied in de twintigste eeuw goed geconserveerde sporen, (post)middeleeuwse ophogingslagen en overblijfselen van de bebouwing aan weerszijden van de voormalige Korte Viestraat aanwezig zijn. Bij eventueel toekomstige werkzaamheden kan ook archeologisch onderzoek van beperkte omvang al nieuw licht werpen op de historische ontwikkeling in dit deel van de stad.

Identifier
DOI http://dx.doi.org/doi:10.17026/dans-xxs-842s
Metadata Access https://easy.dans.knaw.nl/oai?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_datacite&identifier=oai:easy.dans.knaw.nl:easy-dataset:68304
Provenance
Creator Kamp, J.S. van der
Publisher Data Archiving and Networked Services (DANS)
Contributor Erfgoed gemeente Utrecht
Publication Year 2017
Rights info:eu-repo/semantics/openAccess
Contact Erfgoed gemeente Utrecht
Representation
Language Dutch
Resource Type Dataset
Format Microsoft Excel;AutoCAD;image/jpeg;application/pdf;application/msword
Coverage
Discipline Not stated
Spatial Coverage {" "}
Temporal Coverage {2017-02,2014-03-13,2017-02-21}